Natureza de Ferrolterra
Bosque atlántico, cantís de récord, rías e humidais de importancia internacional. Isto é o que medra, voa e nada en Ferrolterra —e por que.
O bosque atlántico e as árbores autóctonas
A fraga (bosque atlántico caducifolio) é o ecosistema emblemático, coas Fragas do Eume (Pontedeume, A Capela, Cabanas, Monfero e As Pontes) como a súa xoia, e reductos como a Fraga de Os Casás en Cerdido. Especies propias:
- Carballo e carballo albar — a árbore rei do bosque galego.
- Castiñeiro, bidueiro, ameneiro e salgueiro nas ribeiras.
- Freixo, pradairo, abeleira, acivro, loureiro e érbedo.
Só as Fragas do Eume reúnen máis de 500 especies de plantas vasculares: é raro atopar tan preto do Atlántico un bosque autóctono tan extenso e ben conservado, cun dosel continuo que vai do nivel do mar aos altos da Serra da Loba.
Matogueira, dunas e flora
Fóra do bosque domina a matogueira: toxo, xesta e uz/breixo, que tinguen os montes de amarelo e violeta. Nas dunas de Pantín, Frouxeira ou Doniños medran especies fixadoras de area; moitas están protexidas.
Fauna: mamíferos e cabalos salvaxes
En ríos e fragas: lontra, xabaril, corzo, teixugo, raposo e esquío. Na Serra da Capelada viven os famosos cabalos salvaxes (bestas), protagonistas da rapa das bestas.
Aves: a Frouxeira e os cantís
A Lagoa da Frouxeira (Valdoviño) é un humidal Ramsar e zona ZEPA: miles de aves acuáticas e migratorias. Aquí nidifica a píllara das dunas —por iso os cans están prohibidos nalgunhas praias. Nos cantís de Herbeira e Ortegal: falcón peregrino, corvo mariño cristado e grandes colonias de gaivotas. Outro humidal de importancia internacional para as aves é a Ría de Ortigueira e Ladrido (Cariño, Ortigueira, Mañón).
O mar e as rías
As rías dan mexillón, ameixa, berberecho, nécora, centola e, nos cantís, percebe. Fronte á costa vense golfiños. É economía e despensa: o marisqueo é parte da vida da comarca.
Xeoloxía e solos
O substrato é de granito e xisto. En Cabo Ortegal afloran rochas ultrabásicas das máis antigas e singulares de Europa. Os solos son ácidos e pardos, ricos en materia orgánica polo clima húmido —por iso medran tan ben os grelos, as patacas e as castañas, e a terra é boa para o prado e o bosque.
Xeoparque Mundial da UNESCO
Desde 2023, o Cabo Ortegal é Xeoparque Mundial da UNESCO: o único da península ibérica recoñecido ese ano e o segundo de Galicia. Abrangue a costa de Ferrolterra e Ortegal. O seu tesouro son rochas xurdidas das profundidades da Terra hai case 400 millóns de anos, testemuñas da colisión que formou Panxea; é un dos poucos lugares do mundo onde afloran rochas do manto terrestre. Máis en xeoparquecaboortegal.gal.
Especies invasoras
O eucalipto, a acacia/mimosa e a herba da Pampa desprazan o bosque autóctono e aumentan o risco de incendio. Recoñecelas e non plantalas axuda a conservar a fraga.
Espazos protexidos
Parque Natural das Fragas do Eume · Lagoa e areal de Valdoviño (Frouxeira, Ramsar) · Costa Ártabra e Serra da Capelada (Rede Natura) · Cabo Ortegal · Ría de Ortigueira e Ladrido (Ramsar). E fervenzas por toda a comarca: o Belelle (Neda), Graxoiba e Recemel (As Somozas) ou as do río das Mestas (Cerdido). Visítaos con respecto: nas zonas protexidas, segue as sendas e as normas.
Especies emblemáticas
Algunhas das especies que fan singular a natureza de Ferrolterra — e por que. Fotos con licenza libre de Wikimedia Commons.
Cabalos salvaxes (bestas) Cabalo galego · besta
Nas serras de Ferrolterra, como a Serra da Capelada, pastan cabalos en liberdade todo o ano: unha das últimas poboacións de cabalos en semiliberdade de Europa. Cada verán, a rapa das bestas xunta os veciños para recoller os animais e cortarlles as crinas a man, unha tradición de séculos.
A fraga (bosque atlántico) Carballo · Quercus robur
O bosque atlántico autóctono: carballos, castiñeiros e ameneiros baixo un manto de fentos e musgo. As Fragas do Eume, entre Pontedeume, A Capela, Cabanas e Monfero, son un dos bosques de ribeira atlánticos mellor conservados de Europa.
Corvo mariño cristado Gulosus aristotelis
Ave mariña de plumaxe negra con reflexos verdosos que cría nos cantís atlánticos, como os de Herbeira, dos máis altos de Europa continental. Mergúllase para pescar e adoita vérselle coas ás abertas, secándose ao sol sobre unha rocha.
Píllara das dunas Charadrius alexandrinus
Un paxaro pequeno que aniña no chan, sobre a area aberta de praias como A Frouxeira ou Pantín. Os seus ovos están camuflados e son doados de pisar: en época de cría convén non saír dos camiños, e por iso os cans están restrinxidos nalgunhas praias.
Percebe Pollicipes pollicipes
Un crustáceo que se agarra ás rochas máis batidas polo mar. Nos cantís de Cabo Ortegal e Cedeira, os percebeiros arríncano entre as ondas xogándose o tipo: por iso é un dos mariscos máis caros e apreciados de Galicia.
Toxo Ulex europaeus
Tingue de amarelo o monte galego boa parte do ano. É unha planta espiñenta que fixa nitróxeno e mellora o solo; tradicionalmente segábase para cama do gando e abono (estrume) e como leña para o forno.